Trình bày tính tất yếu khách quan và nội dung của công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam

1 Lời nói đầu Hội nghị đại biểu toàn quốc ban chấp hành trung ơng Đảng giữa nhiệm kỳ khoá VII (1-1990) đã nhận định rằng: Mặc dù còn nhiều yếu kém phải khắc phục những thành tựu quan trọng đã đạt đợc, đã và đang tạo ra những tiền đề đa đất nớc sang một thời kỳ phát triển mới đẩy tới một bớc công nghiệp hoá- hiện đại hoá đất nớc Công nghiệp hoá, hiện đại hoá sẽ giúp chúng ta lực mới để tăng trởng nhanh tốc độ phát triển, không những thế nhờ có hiện đại hoá chúng ta có điều kiện đi tắt, đón đầu đó là bài toán tổng hợp để giải bài toán phát triển đất nớc. Nghiên cứu công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nớc trong nền kinh tế là một vấn đề bức xúc, nóng bỏng trong nhiều năn nay và đợc đông đảo các nhà nghiên cứu, trong đó có đội ngũ sinh viên quan tâm. Nghiên cứu nhằm nhận thức rõ từ đó đa ra những giải pháp nhằm phát huy sử dụng tối đa mọi nguồn lực trong nớc và tranh thủ sự ủng hộ quốc tế phục vụ sự công nghiệp hoá -hiện đại hoá . Cùng với sự nỗ lực cố gắng chung của toàn Đảng, toàn dân trong công cuộc khôi phục và phát triển kinh tế. Là một công dân tơng lai của đất nớc, em mong muốn đợc góp phần nhỏ bé của mình nghiên cứu các vấn đề cơ bản về công nghịêp hoá- hiện đại hoá ở Việt Nam. Nội dung của đề tài gồm các chơng sau: 2 Chơng 1 Tính tất yếu và khách quan của quá trình công nghiệp hoá- hiện đại hoá ở Việt Nam. Chơng 2 Nội dung các vấn đề cơ bản về công nghiệp hoá- hiện đại hoá ở Việt Nam. Chơng 3 – Kết luận chung về quá trình công nghiệp hoá- hiện đại hoá ở Việt Nam. Chơng 1 Tính tất yếu khách quan của quá trình công nghiệp hoá – Hiện đại hoá ở việt nam 1- Công nghiệp hoá và tính tất yếu của nó trong quá trình phát triển kinh tế ở việt nam. Nớc ta đang trong quá trình chuyển từ một nền kinh tế lạc hậu mang tính chất tự nhiên sang một nền kinh tế thị trờng có nghĩa là chúng ta đang trong quá trình thực hiện việc chuyển đổi cơ cấu kinh tế từ một nền kinh tế sản xuất nhỏ sang một nền kinh tế sản xuất lớn ngày càng hiện đại. Một nền sản xuất lớn đòi hỏi phải có một cơ cấu cơ sở hạ tầng và những công cụ lao động ngày càng tiến bộ. Để tạo lập ra những cơ sở vật chất kỹ thuật đó thì theo nguyên lý của chủ nghĩa Mác, mọi quốc gia đều phải tiến hành quá trình công nghiệp hoá -hiện đại hoá. 3 Cơ sở kỹ thuật là hệ thống các yếu tố vật chất của lực lợng sản xuất xã hội phù hợp với trình độ kỹ thuật công nghiệp thích ứng của nó mà lực lợng lao động xã hội sử dụng để sản xuất ra của cải vật chất. Đối với các nớc đang phát triển, việc xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật cho nền sản xuất lớn hiện đại là một trong những nhiệm vụ kinh tế to lớn và là một yêu cầu khách quan. Cơ sở vật chất kỹ thuật của một nền sản xuất lớn đòi hỏi phải dựa trên trình độ kỹ thuật công nghệ ngày càng hiện đại và không ngừng hoàn thiện. Chúng ta không chỉ dừng lại ở việc cơ khí hoá các t liệu sản xuất mà còn ngày càng hiện đại hoá ở trình độ công nghệ tiên tiến và thờng xuyên đổi mới. Đây là một nhiệm vụ khó khăn và mang tính chất quyết định đối với sự sống còn của mỗi quốc gia. Chỉ có tạo ra cơ sở vật chất kỹ thuật cho nền sản xuất hiện đại mới có thể làm thay đổi căn bản đời sống vật chất cũng nh tinh thần của xã hội, đẩy nhanh tốc độ phát triển tăng năng xuất lao động, ngày càng thoả mãn và đáp ứng nhu cầu cuả nhân dân. Công nghiệp hoá hiện đại hoá chính là con đờng và bớc đi tất yếu để tạo ra cơ sở vật chất kỹ thuật đó. Công nghiệp hoá hiện đại hoá đợc hiểu là Quá trình chuyển đổi căn bản toàn diện các hoạt động sản xuất kinh doanh dịch vụ và quản lý kinh tế xã hội từ sử dụng lao động thủ công là chính sang sử dụng một cách phổ biến sức lao động cùng với công nghệ, phơng tiện và phơng pháp tiêu biểu hiện đại dựa trên sự phát triển của công nghệ và tiến bộ khoa học cồng nghệ tạo ra năng xuất lao động cao. Nh vậy, trong điều kiện thế giới đang chuyển từ văn minh công nghiệp sang hậu công nghiệp, nhiều nớc châu á đã chọn con đờng công nghiệp hoá đuổi kịp để nhanh chóng hoà nhập vào nền văn minh hiện đại, biến những vùng 4 nghèo nàn lạc hậu trớc đây thành những xã hội hiện đại Các nớc này đã tạo nên những kinh nghiệm bổ ích, thiết thực cho các nớc đang phát triển trong đó có nớc ta. ở các nớc đang phát triển nói chung và nớc ta nói riêng công nghiệp hoá là điều cấp bách sống còn.Công nghiệp hoá là chìa khoá của sự phát triển đặc biệt gắn chặt với sự phát triển đặc biệt gắn chặt với sự tăng trởng bởi vì công nghiệp hoá chẳng phải là cái gì khác ngoài một phơng tiện đặc biệt mạnh mẽ để tăng năng xuất của con ngời qua đó mà tăng số lợng sản phẩm, tính đa dạng và số lợng sản phẩm. Các nớc gọi là phát triển khác hẳn các nớc khác chính là ở chỗ là công nghiệp hoá. Công nghiệp hoá tạo nên nền kinh tế hiện đại với những u thế nổi bật: năng suất cao, cơ cấu sản suất đa dạng, công ăn việc làm phong phú hơn nhiều so với một nền kinh tế cha công nghiệp hoá. Để đạt đợc hiệu quả cao thì công nghiệp hoá phải đi đôi với hiện đại hoá, kết hợp với những bớc tiến tuần tự về công nghệ vận dụng phắt triển chiều rộng, tạo nhiều công ăn việc làm cho đội ngũ đông đảo lao động hiện nay. Với việc tranh thủ với bớc đi tắt đón đầu phát triển chiều sâu tạo nên những mũi nhọn theo trình độ phất triển của khoa học và công nghệ trên thế giới. Khoa học và công nghệ hiện đại là nhân tố then chốt của hiện đại hoá, nhng hiện đại hoá có nội dung sâu sắc và rộng lớn hơn nhiều, bao gồm các mặt kinh tế, chính trị và văn hoá. Hiện đại hoá là quá trình mà nhờ đó các nớc đang phát triển tìm cách đạt đợc sự tăng trởng và phát triển kinh tế, tiến hành cải cách chính trị và củng cố xã hội của họ nhằm tiến tới một hệ thống kinh tế xã hội chính trị văn minh tiên tiến . Công nghiệp hoá và hiện đại hoá đất nớc con ngời những vấn 5 đề nan giải cả trong quan hệ giữa con ngời với con ngời và con ngời với thiên nhiên. Để giải quyết những vấn đề này chúng ta phải thay đổi sâu sắc cách nhìn, cách nghĩ và hành động của mình. Nắm bắt đợc t tởng đó, Đảng ta đã xác định thực chất của công nghiệp hoá xã hội chủ nghĩa là quá trình thực hiện cách mạng kỹ thuật, thực hiện sự phân công mới về lao động xã hội là quá trình tích luỹ xã hội chủ nghĩa để không ngừng quá trình tái sản xuất mở rộng. Đờng lối công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa đợc xác định là u tiên cho phát triển công nghiệp nặng một cách hợp lý trên cơ sở phát triển nông nghiệp và công nghiệp nhẹ. Nh vậy, không còn nh trớc kia coi công nghiệp nặng là công nghiệp hàng đầu tuyệt đối. Công nghiệp hóa và hiện đại hoá có những nét riêng đối vơí từng nớc nhng đó chỉ là sự vận dụng một quá trình chuyển đổi có tính chất phổ biến cho phù hợp với điều kiện cụ thể của từng nớc mà thôi. Công nghiệp hoá và hiện đại hoá là quá trình rộng lớn và phức tạp, bản chất của quá trình này bao gồm các mặt sau: – Trang bị kỹ thuật ngày càng hiện đại cho nền kinh tế. – Xây dựng một cơ cấu kinh tế ngày càng hợp lý. Thực hiện tốt công nghiệp hoá và hiện đại hoá có ý nghĩa vô cùng to lớn: làm thay đổi lực lợng sản xuất thay đổi căn bản công nghệ kỹ thuật, công nghệ sản xuất tăng năng xuất lao động tạo ra tốc độ phát triển cao, thực hiện xã hội hoá về mặt khoa học kỹ thuật. Hơn thế nữa trong nền kinh tế thị trờng hiện nay, mối quan hệ giữa các ngành là rất phức tạp và đa dạng đòi hỏi phải không ngừng nâng cao năng lực quản lý, điều tiết vĩ mô của nhà nớc, tạo khả năng tích luỹ vốn. Tất cả chỉ có thể thực hiện nhờ quá trình công nghiệp hoá và hiện đại hoá. Chỉ có công nghiệp hóa và hiện đại hoá mới có khả năng thực tế để 6 quan tâm phát triển tự do toàn diện của yếu tố con ngời tạo khả năng mở rộng hợp tác quốc tế và củng cố quốc phòng. Nắm bắt đợc tầm quan trọng vấn đề, sự bức bách phải công nghiệp hóa hiện đại hoá để xử lý nguy cơ tụt hậu xa hơn về kinh tế, không phải bây giờ mà ngay từ đại hội VIII( tháng 9-1996), Đảng ta đã đề ra đờng lối công nghiệp hoá và coi đó là nhiệm vụ xuyên suốt thời kỳ quá độ lên CNXH ở nớc ta. Trong những năm đất nớc có chiến tranh Đảng và nhà nớc ta vẫn kiên trì đờng lối công nghiệp hoá hiện đại hoá để từ đó tạo ra sức mạnh cho đất nớc. Ngày nay trong công cuộc xây dựng đất nớc, xây dựng XHCN, các nghị quyết Đại hội Đảng( từ đại hội VI đến đại hội VIII) đều kiên định đờng lối đổi mới và đề ra những nội dung cụ thể thích hợp cho từng thời kỳ. Đại hội Đảng VIII đã nêu rõ: Giai đoạn từ nay đến năm 2000 là bớc rất quan trọng của thời kỳ phát triển mới- đẩy mạnh công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nớc. Với tất cả ý nghĩa to lớn trên, công nghiệp hoá và hiện đại hoá là tất yếu và mang tính khách quan là nội dung và con đờng duy nhất đúng đắn để dựa trên kinh tế xã hội nớc ta phát triển nhanh, bền vững, có hiệu quả nhằm thực hiện mục tiêu dân giàu, nớc mạnh, xã hội công bằng văn minh. 2- Những cơ hội và thách thức đối với sự nghiệp công nghiệp hoá và hiện đại hoá ở Việt Nam. Thực hiện công nghiệp hoá và hiện đại hoá đất nớc theo định hớng XHCN là con đờng phất triển của đất nớc ta trong giai đoạn mới.

Từ  cuối  thế  kỷ  thứ  XVIII  đến  nay,  trong  lịch  sử  đã  diễn  ra  các  loại  công nghiệp hoá khác nhau: Công nghiệp hoá tư bản chủ nghĩa và công nghiệp hoá xã hội chủ nghĩa. Các loại công nghiệp hoá này, xét về mặt lực lượng sản xuất, khoa học  và  công  nghệ  là  giống  nhau.  Song  chúng  có  sự  khác  nhau  về  mục  đích,  về phương  thức  tiến  hành,  về  sự  chi  phối  của  quan  hệ  sản  xuất  thống  trị.  Công nghiệp hoá diễn ra ở các nước khác nhau, vào những thời điểm lịch sử khác nhau, trong những điều kiện kinh tế – xã hội khác nhau, do vậy nội dung khái niệm có sự khác nhau. 

Tuy nhiên, theo nghĩa chung, khái quát nhất, công nghiệp hoá là quá trình biến một nước có nền kinh tế lạc hậu thành một nước công nghiệp. 

Kế thừa có chọn lọc và phát triển những tri thức của văn minh nhân loại về công nghiệp hoá vào điều kiện lịch sử cụ thể của nước ta hiện nay, Đảng ta nêu ra quan niệm về công nghiệp hóa, hiện đại hóa như sau: Công nghiệp hóa, hiện đại  hóa  là  quá  trình  chuyển  đổi  căn  bản,  toàn  diện  các  hoạt  động  sản  xuất  kinh doanh, dịch vụ và quản lý kinh tế – xã hội, từ sử dụng sức lao động thủ công là chính sang sử dụng một cách phổ biến sức lao động với công nghệ, phương tiện, phương pháp tiên tiến hiện đại, dựa trên sự phát triển của công nghiệp và tiến bộ khoa học công nghệ, tạo ra năng suất lao động xã hội cao. 

Quan  niệm  nêu  trên  cho  thấy,  quá  trình  công  nghiệp  hóa,  hiện  đại  hóa  ở nước ta phải kết hợp chặt chẽ hai nội dung công nghiệp hoá và hiện đại hoá trong quá trình phát triển. Quá trình ấy, không chỉ đơn thuần phát triển công nghiệp mà còn phải thực hiện chuyển dịch cơ cấu trong từng ngành, từng lĩnh vực và toàn bộ nền kinh tế quốc dân theo hướng kỹ thuật và công nghệ hiện đại. Quá trình ấy không chỉ tuần tự trải qua các bước cơ giới hoá, tự động hoá, tin học hoá, mà còn sử dụng kết hợp kỹ thuật thủ công truyền thống với công nghệ hiện đại, tranh thủ đi nhanh vào hiện đại ở những khâu có thể và mang tính quyết định. 

Biến đổi của nền kinh tế thế giới và điều kiện cụ thể của đất nước

Do  những  biến  đổi  của  nền  kinh  tế  thế  giới  và  điều  kiện  cụ  thể  của  đất nước, công nghiệp hoá, hiện  đại hoá ở nước ta có những  đặc  điểm chủ yếu sau đây: 

  • Công nghiệp hoá,  hiện  đại  hoá theo   định  hướng xã  hội  chủ  nghĩa,  thực hiện mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”.
  • Công nghiệp hoá, hiện đại hoá gắn với phát triển kinh tế tri thức.
  • Công nghiệp hoá,  hiện  đại  hoá trong điều kiện    cơ chế   thị  trường có  sự điều tiết của Nhà nước.
  • Công nghiệp hoá, hiện đại hoá trong bối cảnh toàn cầu hoá kinh tế và Việt Nam tích cực, chủ động hội nhập kinh tế quốc tế.

 Tính tất yếu của công nghiệp hóa, hiện đại hóa 

Mỗi phương thức sản xuất xã hội nhất định có một cơ sở vật chất – kỹ thuật tương ứng. Cơ sở vật chất – kỹ thuật của một xã hội là toàn bộ hệ thống các yếu tố vật chất của lực lượng sản xuất xã hội, phù hợp với trình độ kỹ thuật (công nghệ) tương ứng mà lực lượng lao động xã hội sử dụng để sản xuất ra của cải vật chất đáp ứng nhu cầu xã hội.

Chỗ dựa để xem xét sự biến đổi của cơ sở vật chất – kỹ thuật của một xã hội là sự biến đổi và phát triển của lực lượng sản xuất; sự phát triển khoa học – kỹ thuật; tính chất và trình độ của các quan hệ xã hội; đặc biệt là quan hệ sản xuất thống trị.

Nói cơ sở vật chất – kỹ thuật của một phương thức sản xuất nào đó là nói cơ sở  vật  chất  –  kỹ  thuật  đó  đã  đạt  đến  một  trình  độ  nhất  định  làm  đặc  trưng  cho phương thức sản xuất đó. 

Đặc trưng của cơ sở vật chất – kỹ thuật của các phương thức sản xuất trước chủ nghĩa tư bản là dựa vào công cụ thủ công, nhỏ bé, lạc hậu. Đặc trưng của cơ sở vật chất – kỹ thuật của chủ nghĩa tư bản là nền đại công nghiệp cơ khí hoá.

Chủ nghĩa xã hội – giai đoạn thấp của phương thức sản xuất mới cao hơn chủ nghĩa tư bản – đòi hỏi một cơ sở vật chất – kỹ thuật cao hơn trên cả hai mặt: trình độ kỹ thuật và cơ cấu sản xuất, gắn với thành tựu của cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại.

Do vậy, có thể hiểu, cơ sở vật chất – kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội là nền công nghiệp lớn hiện đại, có cơ cấu kinh tế hợp lý, có trình độ xã hội hóa cao dựa trên  trình  độ  khoa  học  và  công  nghệ  hiện  đại  được  hình  thành  một  cách  có  kế hoạch và thống trị trong toàn bộ nền kinh tế quốc dân. 

Từ chủ nghĩa tư bản hay từ trước chủ nghĩa tư bản quá độ lên chủ nghĩa xã hội, xây dựng cơ sở vật chất – kỹ thuật cho chủ nghĩa xã hội là một tất yếu khách quan, một quy luật kinh tế mang tính phổ biến và được thực hiện thông qua công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Đối với các nước quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội, dù đã có công nghiệp,     có cơ  sở vật  chất  –  kỹ thuật  của chủ nghĩa  tư bản  tiến  bộ  đến đâu cũng chỉ là những tiền đề vật chất chứ chưa phải là cơ sở vật chất – kỹ thuật của chủ nghĩa xã    hội.  Muốn  có cơ sở    vật  chất – kỹ thuật của   chủ  nghĩa  xã hội,   các

nước này phải thực hiện quy luật nói trên bằng cách tiến hành cách mạng xã hội chủ nghĩa về quan hệ sản xuất; tiếp thu vận dụng và phát triển cao hơn những thành tựu khoa học và công nghệ vào sản xuất; hình thành cơ cấu kinh tế mới xã hội chủ nghĩa có trình độ cao và tổ chức, sắp xếp lại nền đại công nghiệp tư bản chủ nghĩa một cách hợp lý, hiệu quả hơn.

Đối với các nước có nền kinh tế kém phát triển quá độ lên chủ nghĩa xã hội như nước ta, xây dựng cơ sở vật chất – kỹ thuật cho chủ nghĩa xã hội phải thực hiện từ đầu, từ không đến có, từ gốc đến ngọn thông qua công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Mỗi bước tiến của quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá là một bước tăng cường cơ sở vật chất – kỹ thuật cho chủ nghĩa xã hội, phát triển mạnh mẽ lực lượng sản xuất và góp phần hoàn thiện quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa.

Tác dụng của công nghiệp hóa, hiện đại hóa 

Thực  hiện  đúng  đắn  quá  trình  công  nghiệp  hóa,  hiện  đại  hóa  sẽ  có  những tác dụng to lớn về nhiều mặt trong sự phát triển kinh tế – xã hội của đất nước: 

  • Tạo điều kiện   thay  đổi  về  chất  nền  sản xuất  xã  hội,  tăng năng suất   laođộng, tăng sức chế ngự của con người đối với thiên nhiên, tăng trưởng và phát triển kinh tế, nâng cao đời sống nhân dân, ổn định tình hình kinh tế, chính trị, xã hội, góp phần quyết định sự thắng lợi của chủ nghĩa xã hội.
  • Tạo điều kiện vật chất cho việc củng cố, tăng cường vai trò kinh tế của Nhà nước, nâng cao năng lực quản lý, khả năng tích luỹ và phát triển sản xuất, tạo ra nhiều việc làm, nâng cao thu nhập, giúp cho sự phát triển tự do toàn diện của con người trong mọi hoạt động kinh tế – xã hội.
  • – Tạo  điều kiện thuận lợi cho khoa học và công nghệ phát triển nhanh đạt trình  độ  tiên  tiến  hiện  đại.  Tăng  cường  lực  lượng  vật  chất  –  kỹ  thuật  cho  quốc phòng,  an  ninh;  bảo  đảm  đời  sống  kinh  tế,  chính  trị,  xã  hội  của  đất  nước  ngày càng được cải thiện. Tạo điều kiện vật chất cho việc xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ, đủ sức thực hiện sự phân công và hợp tác quốc tế. 

Sự phân tích trên cho thấy mối quan hệ gắn bó trực tiếp giữa công nghiệp hóa,  hiện  đại  hóa  với  lực  lượng  sản  xuất.  Công  nghiệp  hóa,  hiện  đại  hóa  là  để thực hiện xã hội hóa sản xuất về mặt kinh tế – kỹ thuật theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Nó có tác dụng, ý nghĩa quan trọng và toàn diện.

Vì vậy, Đảng ta xác định: “Phát triển lực lượng sản xuất, công nghiệp hoá đất nước theo hướng hiện đại … là nhiệm vụ trung tâm”1 trong suốt thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở 

Bài viết được chia sẻ bởi kinhnghiem.com

Leave a Reply

Your email address will not be published.